Ortega y Gasset, Jose (1883-1955)

Modern kitle toplumu üstüne eleştirel bir gözle yazıp çizdikleriyle tanınan toplum düşünürü, Ortega y Gasset Madrid’de doğmuş; felsefe eğitimini Madrid, Leipzig, Berlin ve Marburg’ta tamamladıktan sonra Madrid Üniversitesi’nde Metafizik Profesörü olmuştur (1910). (*) İç savaşın çıkmasıyla İspanya’dan ayrılan Ortega y Gasset, önce Fransa sonra Arjantin’de yaşadı. 1945’te dikta yönetimindeki İspanya’ya döndü ve üniversitede görev almayarak, “Hümanizma Çalışmaları Enstitüsü’nü kurdu.

Ortega y Gasset, Camus’ye göre “Nietzsche’den sonra belki de en büyük Avrupalı yazar”dır. Husserl ise onu, “ Yeni İspanya’nın eğiticisi” olarak tanımlamıştır.

İspanya ve Latin Amerika’da etkin ve etkili bir düşünür olan Ortega y Gasset yazılarında yalın bir dil kullanmıştır. Yeni Kantçı düşünceler kendisini etkilemiş olsa da kendine özgü felsefesini geliştirmiştir. Felsefeci, önceliği yaşamın kendisine vermiştir. İnsanın kişisel yaşamının en temel gerçekçilik olduğunu savunan Ortega y Gasset, bağımsız ve hiçbir şeye bağlı olmayan aklın yerine kişisel aklı, saltık doğruların yerine de kişilerin kendi yaşamlarına dayanan perspektiflerini koymuştur. Bakışaçısıcılık olarak da bilinen Ortega y Gasset’in Perspektivizmi, “her bir yaşam evrene ayrı bir bakış açısı” dır. “Her yaşama biçimine göre başka bir hakikat söz konusudur. Bu başka başka hakikatlerden herhangi birinin ötekine üstünlüğünden hiçbir biçimde söz edilemeyeceğinden ötürü, biri ötekinden daha doğru da değildir.” Ortega da felsefesine “Dirimsel Usçuluk Felsefesi” (**) adını vermiştir.

Don Kişot Üzerine Düşünceler” , (1914) İspanyol Kültürü üzerine Cervantes dolayımıyla yaptığı görüngübilimsel çözümlemeleri içermektedir.

Sanatın İnsancılıktan Çıkarılması”, (1925) başlıklı çalışmasında “Avangard Sanat”ı yine görüngübilim yöntemleriyle ele almıştır.

1930 yılında ise en çok bilinen, baskıcı yönetimlere karşı felsefece saldırılarda bulunduğu ve sıradan, özelliksiz bireylerden oluşan kitlelerin yönetimi; bağımsız ve kültürlü aydınlar azınlığına bırakması gerektiğini savunduğu yapıtı “Kitlelerin Ayaklanmasını yayımlamıştır.

“Sistem Olarak Tarih”  1935 yılında yayınlanmıştır. O, alabildiğine gergin tarihsel-toplumsal ortamda; günlük siyasetin, İspanya hatta Avrupa olaylarının ötesindeki bunalımı, insanoğlunun varoluş koşulları çerçevesindeki çaresiz konumunu irdeleyen, çıkış yolunu akılla araştıran bir yapıttır. Kısalığına karşın Ortega düşüncesinin evriminde bir köşe taşı oluşturur (***)

Ölmeden önce üzerinde çalıştığı, tamamlayamadığı önemli bir yapıtı da 1957 yılında “İnsan ve Herkes” adıyla kitaplaştırılmıştır.

18 Ekim 1955 yılında yetmiş iki yaşında Madrid, İspanya’da öldü.

Ortega Y Gasset’in Etkilendiği Kişiler; Charles Sanders Peirce, Husserl, Nietzsche, Max Ferdinand Scheler

Etkilediği Kişiler; Heidegger, Mario Vargas Llosa

YAPITLARI : “Adem Cennette” 1910,  “Don Kişot Üzerine Düşünceler” 1914, “Omurgasız İspanya”1922, “Çağımızın Konusu” 1923, “Sanatın İnsansızlaştırılması ve Roman Üstüne Düşünceler”1925, “Kitlelerin Ayaklanması”  1929, “Üniversitenin Misyonu” 1930, “Sistem Olarak Tarih” 1935, “İnsan ve Herkes” 1957

(*) GÜÇLÜ Abdülbâki; UZUN Erkan; “Felsefe Sözlüğü“, Bilim ve Sanat, s.1081

(**) Dirimsel Us Yaklaşımı; tarihsel olarak öne çıkmış felsefe sorunlarını çözmeye yönelik bir yöntemdir.

(***) “Sistem Olarak Tarih”, Türkiye İş Bankası Yayınları

Ortega y Gasset, Jose (1883-1955)” için bir yanıt

Add yours

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com'da Blog Oluşturun.

Yukarı ↑

%d blogcu bunu beğendi: